Uyarlamayı kolaylaştıran her araç, kapsamı da kolaylaştırır. AinosERP'de uyarlama üç ayrı katmanda yapılabiliyor: ekran, iş kuralı ve ajan yürütmesi. Bu katmanların ayrı ayrı tanımlanması, projenin kapsamını ölçülebilir tutmanın tek yoludur. Bu yazı katmanları ve özellikle yapay zekâ ajanının ürettiği kaydın nasıl yönetilmesi gerektiğini anlatır.

Üç uyarlama katmanı

  • Görsel Tasarımcı — ekran katmanı. Üretici, sürükle-bırak ekran tasarımcısı ve hazır bileşenlerle anında yayın yapılabildiğini belirtir. Bu katmanda kod yazılmaz; ekran düzeni, alanlar ve akış tanımlanır.
  • NOS — iş kuralı katmanı. Üreticinin platforma özgü iş kuralı dili. Koşul, döngü ve veri işlemleri bu katmanda yazılır. Ekranın arkasındaki davranışı belirleyen yer burasıdır.
  • Ajan — yürütme katmanı. Üretici, ajanın görevi kendi planladığını, ekranlar arasında gezindiğini ve kullanıcının onayıyla yürüttüğünü belirtir. Doğal dille soru sorulabildiği ve süreç analizi yapılabildiği ifade edilir.

Bu üçü farklı riskler taşır. Ekran uyarlaması geri alınabilir; iş kuralı uyarlaması veriyi etkiler; ajan yürütmesi ise kayıt üretir.

Ekran katmanı: kolaylık ile kapsam arasındaki ince çizgi

Sürükle-bırak ekran tasarımı, uyarlama maliyetini belirgin biçimde düşürür. Riski, uyarlamanın kayıt dışı kalmasıdır: kod yazılmadığı için "geliştirme yapıldı" sayılmaz ve dokümantasyona girmez.

Uygulamada işe yarayan kural şudur: ekran uyarlaması da bir değişiklik kaydıdır. Kim, ne zaman, hangi ekranı, hangi talep üzerine değiştirdi — bu dört alan tutulmadığında altı ay sonra ekranın neden öyle olduğu bilinmez.

İş kuralı katmanı: NOS

NOS, iş kurallarının yazıldığı platforma özgü bir dildir. Üreticinin paylaştığı örnek sözdizimi, koşul ve döngü ile kayıt kümesi üzerinde işlem yapıldığını gösterir.

İş kuralı katmanında sorulacak sorular ürün bağımsızdır ve her ERP'de aynıdır:

  • Kural nerede çalışıyor: ekranda mı, kayıt kaydedilirken mi, arka planda mı?
  • Aynı kayda iki kural birden dokunuyorsa hangisi önce çalışır?
  • Kural metni sürümleniyor mu? Geçmiş bir kayıt hangi kural sürümüyle hesaplandı?
  • Kural değiştiğinde kapanmış dönem yeniden hesaplanıyor mu?

Son iki soru finans ve maliyet tarafında kritiktir; sürümlenmemiş kural, kapanmış dönem raporlarını sessizce değiştirir.

Ajan katmanı: kayıt üreten yapay zekâ

Burası yeni ve en dikkat gerektiren katman. Üretici ajanın onayla yürüttüğünü belirtir. Bir ajanın finansal veya operasyonel kayda dönüşecek bir işlem yapabildiği her senaryoda, doğrulama ve yetkilendirme mekanizması ayrıca tasarlanmalıdır.

Bu yaklaşım bizim ERP tarafındaki genel duruşumuzla aynıdır: yapay zekâyı denetlenebilir finans, stok ve maliyet kayıtlarında doğrulanabilir iş kurallarının yerine koymuyoruz. Uygun senaryolarda kontrollü kullanıyoruz; belge sınıflandırma, açıklama ayrıştırma, anomali tespiti ve karar destek bunlara örnektir. Ayrıntısı ERP danışmanlığı sayfamızda.

Uyarlamayı ölçülebilir tutan üç sayı

  • Görsel tasarımcı ile uyarlanan ekran sayısı.
  • NOS ile yazılan iş kuralı sayısı.
  • Ajanın onaysız yürütebildiği işlem türü sayısı.

Üçüncüsü en kritik olanıdır ve zamanla sessizce büyür: her "şunu da ajan yapsın" talebi bu sayıyı bir artırır. Sayı izlenmediğinde, kimsenin bilinçli olarak vermediği bir yetki genişlemesi oluşur.

Ürünün modül yapısını ve tek veri modelini AinosERP nedir yazısında ele alıyoruz. Uyarlama kararını fit-gap tablosuna bağlama yöntemi ise ERP nasıl seçilir rehberinde.

Sık sorulan sorular

Kod yazmadan yapılan uyarlama da belgelenmeli mi?

Evet. Belgelemenin amacı kodun kendisi değil, kararın izlenebilirliğidir. Sürükle-bırak ile yapılan bir ekran değişikliği de bir karardır ve altı ay sonra gerekçesi sorulur.

Yapay zekâ ajanı muhasebe kaydı oluşturabilir mi?

Teknik olarak mümkün olması, operasyonel olarak doğru olduğu anlamına gelmez. Finansal kayda dönüşen her ajan işlemi için eşik, onay, geri alma ve denetim izi tanımlanmalıdır. Bu dördü tanımlanmadan ajanı finansal akışa bağlamayı önermiyoruz.

NOS gibi platforma özgü bir dil bağımlılık üretir mi?

Bir miktar üretir; bu, geliştirme platformunu ürünle birlikte sunan tüm ERP'ler için geçerlidir. Bağımlılığı yöneten şey dilin kendisi değil, kuralların belgelenmesi ve kilit kullanıcı yetiştirilmesidir. Aynı disiplini CANIAS ERP'de uyarlama yazısında da anlatıyoruz.

Ajanın önerdiği ile yürüttüğü arasındaki fark neden önemli?

Öneri geri alınabilir, yürütme kayıt bırakır. Öneri modunda çalışan bir ajan düşük risklidir; yürütme modunda çalışan bir ajan, yetki modelinin parçası hâline gelir ve öyle tasarlanmalıdır.